تربیت
Tarbiat.Org

تفسیر نمونه، جلد4
آیت الله مکارم شیرازی با همکاری جمعی از فضلاء و دانشمندان‏‏‏‏‏

آیه 131-134

آیه و ترجمه

وَ للَّهِ مَا فی السمَوَتِ وَ مَا فی الاَرْضِ وَ لَقَدْ وَصیْنَا الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَب مِن قَبْلِکمْ وَ إِیَّاکُمْ أَنِ اتَّقُوا اللَّهَ وَ إِن تَکْفُرُوا فَإِنَّ للَّهِ مَا فی السمَوَتِ وَ مَا فی الاَرْضِ وَ کانَ اللَّهُ غَنِیاًّ حَمِیداً(131)

وَ للَّهِ مَا فی السمَوَتِ وَ مَا فی الاَرْضِ وَ کَفَی بِاللَّهِ وَکِیلاً(132)

إِن یَشأْ یُذْهِبْکمْ أَیهَا النَّاس وَ یَأْتِ بِئَاخَرِینَ وَ کانَ اللَّهُ عَلی ذَلِک قَدِیراً(133)

مَّن کانَ یُرِیدُ ثَوَاب الدُّنْیَا فَعِندَ اللَّهِ ثَوَاب الدُّنْیَا وَ الاَخِرَةِ وَ کانَ اللَّهُ سمِیعَا بَصِیراً(134)

ترجمه:

131 - آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است از آن خدا است و ما سفارش کردیم به کسانی که پیش از شما دارای کتاب آسمانی بودند و همچنین به شما که از (نافرمانی) خدا بپرهیزید و اگر کافر شوید (به خدا زیانی نمی رسد زیرا) برای خدا است آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است، و خداوند بی نیاز و شایسته ستایش است.

132 - و برای خدا است آنچه در آسمانها و زمین است و خداوند برای حفظ و نگاهبانی آنها کافی است.

133 - ای مردم اگر او بخواهد شما را از میان می برد و افراد دیگری را (به جای شما) می آورد و خداوند توانائی بر این کار دارد.

134 - کسانی که پاداش دنیوی بخواهند (و در قید نتائج معنوی و اخروی نباشند در اشتباهند زیرا) در نزد خدا پاداش دنیا و آخرت است و خداوند شنوا و بینا است.

@@تفسیر نمونه جلد 4 صفحه 158@@@

تفسیر:

در آیه قبل به این حقیقت اشاره شد که اگر ضرورتی ایجاب کند که دو همسر از هم جدا شوند، و چارهای از آن نباشد، اقدام بر این کار بیمانع است و از آینده نترسند، زیرا خداوند آنها را از فضل و کرم خود بی نیاز خواهد کرد، در این آیه اضافه میکند: ما قدرت بینیاز نمودن آنها را داریم زیرا ((آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است ملک خدا است.))

(و لله ما فی السموات و ما فی الارض)

کسی که چنین ملک بی انتها و قدرت بی پایان دارد از بی نیاز ساختن بندگان خود عاجز نخواهد بود، سپس برای تاکید درباره پرهیزگاری در این مورد و هر مورد دیگر، میفرماید: ((به یهود و نصارا و کسانی که قبل از شما دارای کتاب آسمانی بودند و همچنین به شما سفارش کرده ایم که پرهیزگاری را پیشه کنید.))

(و لقد وصینا الذین اوتوا الکتاب من قبلکم و ایاکم ان اتقوا الله).

بعد روی سخن را بمسلمانان کرده، می گوید: اجرای دستور تقوا به سود خود شما است، و خدا نیازی به آن ندارد ((و اگر سرپیچی کنید و راه طغیان و نافرمانی پیش گیرید، زیانی به خدا نمی رسد، آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است از آن او است، و او بی نیاز و درخور ستایش ‍ است)).

(و ان تکفروا فان لله ما فی السموات و ما فی الارض و کان الله غنیا حمیدا).

در حقیقت غنی و بی نیاز بمعنی واقعی، خدا است، زیرا او ((غنی بالذات)) است و بی نیازی غیر او به کمک او است و گرنه ذاتا همه محتاج و نیازمندند،

@@تفسیر نمونه جلد 4 صفحه 159@@@

همچنین او است که بالذات شایسته ((ستایش)) است، چه اینکه کمالاتش که شایستگی ستایش به او میدهد، درون ذات او است نه همانند کمالات دیگران که عاریتی است، و از ناحیه دیگری میباشد.

در آیه بعد برای سومین بار، روی این جمله تکیه میکند که ((آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است ملک خدا است و خدا آنها را محافظت و نگهبانی و اداره میکند)).

(و لله ما فی السموات و ما فی الارض و کفی بالله وکیلا).

در اینجا این سئوال پیش میاید که چرا در این فاصله کوتاه، یک مطلب، سه بار تکرار شده است، آیا تنها برای تاکید است یا اشارات دیگری در آن نهفته شده دقت در مضمون آیات نشان میدهد که هر بار، نکتهای داشته، نخستین بار که به دو همسر وعده میدهد که پس از متارکه کردن خداوند آنها را بی نیاز میکند، برای اثبات توانائی بر وفای به این عهد، مالکیت خود را بر پهنه زمین و آسمان متذکر میشود.

بار دیگر پس از توصیه به تقوا و پرهیزگاری برای اینکه توهم نشود که اطاعت این فرمان سودی برای خداوند دارد، و یا مخالفت با آن زیانی به او میرساند، این جمله را تکرار میکند.

و در حقیقت این سخن شبیه همان است که امیر مؤمنان علی (علیه السلام) در نهج البلاغه در آغاز خطبه ((همام)) فرموده است:

(ان الله سبحانه و تعالی خلق الخلق حین خلقهم غنیا عن طاعتهم آمنا من معصیتهم لانه لا تضره معصیة من عصاه و لا تنفعه طاعة من اطاعه:

((خداوند متعال انسانها را آفرید در حالی که از اطاعت آنها بی نیاز و از نافرمانی آنها در امان بود، زیرا نه معصیت گنهکاران به او زیانی میرساند، و نه طاعت مطیعان به او سودی میدهد))**نهج البلاغه خطبه 193.*** و سومین بار به عنوان مقدمهای برای

@@تفسیر نمونه جلد 4 صفحه 160@@@

بحثی که در آیه 133 بیان شده مالکیت خود را بر سراسر جهان هستی یادآور میشود.

سپس میفرماید:((برای خدا هیچ مانعی ندارد که شما را از بین ببرد، و جمعیتی آماده تر و مصمم تر جانشین شما کند، که در راه اطاعت او کوشاتر باشند و خداوند توانائی بر این کار را دارد)).

(ان یشا یذهبکم ایها الناس و یات باخرین و کان الله علی ذلک قدیرا)

در تفسیر ((تبیان)) و ((مجمع البیان)) از پیامبر اکرم (صلی اللّه علیه و آله و سلّم) چنین نقل شده است که وقتی این آیه نازل شد، پیامبر (صلی اللّه علیه و آله و سلّم) دست خود را به پشت ((سلمان)) زد و فرمود: ((آن جمعیت اینها مردم عجم و فارس، هستند))، این سخن در حقیقت پیشگوئی از خدمات بزرگی میکند که ایرانیان مسلمان، به اسلام کردند.

و در آخرین آیه و سخن از کسانی به میان آمده که دم از ایمان به خدا میزنند، و در میدانهای جهاد شرکت میکنند و دستورات اسلام را به کار می بندند، بدون اینکه هدف الهی داشته باشند، بلکه منظورشان بدست آوردن نتائج مادی همانند غنائم جنگی و مانند آن است و میفرماید: ((کسانی که تنها پاداش دنیا می طلبند، در اشتباهند زیرا در نزد پروردگار پاداش دنیا و آخرت، هر دو میباشد)).

(من کان یرید ثواب الدنیا فعند الله ثواب الدنیا و الاخرة).

پس چرا به دنبال هر دو نمی روند.

((و خداوند از نیات همگان آگاه است و هر صدائی را می شنود، و هر صحنهای را می بیند و از اعمال منافق صفتان اطلاع دارد)).

(و کان الله سمیعا بصیرا)

این آیه بار دیگر این حقیقت را بازگو میکند که اسلام تنها ناظر به جنبه های

@@تفسیر نمونه جلد 4 صفحه 161@@@

معنوی و اخروی نیست، بلکه برای پیروان خود هم سعادت مادی می خواهد و هم معنوی.