تربیت
Tarbiat.Org

تفسیر نمونه، جلد4
آیت الله مکارم شیرازی با همکاری جمعی از فضلاء و دانشمندان‏‏‏‏‏

سلام تحیت بزرگ اسلامی

تا آنجا که می دانیم تمام اقوام جهان هنگامی که به هم میرسند برای اظهار محبت به یکدیگر نوعی تحیت دارند که گاهی جنبه لفظی دارد و گاهی به صورت عملی است که رمز تحیت می باشد، در اسلام نیز سلام یکی از روشنترین تحیتها است، و آیه فوق همانطور که اشاره شد گرچه معنی وسیعی دارد اما یک مصداق روشن آن سلام کردن است، بنابراین طبق این آیه همه مسلمانان موظفند که سلام را به طور عالیتر و یا لااقل مساوی جواب گویند.

از آیات قرآن نیز استفاده می شود که سلام یکنوع تحیت است.

در سوره نور آیه 61 می خوانیم:

فاذا دخلتم بیوتا فسلموا علی انفسکم تحیة من عند الله مبارکة طیبة:

هنگامی که وارد خانه ای شدید بر یکدیگر تحیت الهی بفرستید تحیتی پر برکت و پاکیزه.

در این آیه سلام به عنوان تحیت الهی که هم مبارک است و هم پاکیزه معرفی شده است و ضمنا می توان از آن استفاده کرد که معنی سلام علیکم در اصل سلام الله علیکم است، یعنی درود پروردگار بر تو باد، یا خداوند تو را به سلامت دارد، و در امن و امان باشی به همین جهت سلام کردن یکنوع اعلام دوستی و صلح و ترک مخاصمه و جنگ محسوب می شود.

از پاره ای از آیات قرآن نیز استفاده می شود که تحیت اهل بهشت نیز سلام است.

اولئک یجزون الغرفة بما صبروا و یلقون فیها تحیة و سلاما.

اهل بهشت در برابر استقامتشان از غرفه های بهشتی بهرهمند می شوند و

@@تفسیر نمونه جلد 4 صفحه 44@@@

تحیت و سلام به آنها نثار میشود (فرقان - 75) و در آیه 23 سوره ابراهیم و آیه 10 سوره یونس درباره بهشتیان نیز می خوانیم تحیتهم فیها سلام: تحیت آنها در بهشت سلام است.

و نیز از آیات قرآن استفاده می شود که تحیت به معنی سلام (یا چیزی معادل آن) در اقوام پیشین بوده است چنانکه در سوره ذاریات آیه 25 در داستان ابراهیم می گوید هنگامی که فرشتگان مامور مجازات قوم لوط به صورت ناشناس بر او وارد شدند به او سلام کردند و او هم پاسخ آنها را به سلام داد:

اذ دخلوا علیه فقالوا سلاما قال سلام قوم منکرون.

از اشعار عرب جاهلی نیز استفاده می شود که تحیت به وسیله سلام در آن ایام بوده است.**ولو ان لیلی خیلیه سلمت علی و دونی جندل و صفایح لسلمت تسلیم البشاشه او زقا الیها صدی من جانب القبر صائح شعر از یکی از شعرای جاهلیت به نام (نوبه) است.***

هرگاه بیطرفانه این تحیت اسلامی را که محتوی توجه به خدا و دعا برای سلامت طرف و اعلام صلح و امنیت است با تحیتهای دیگری که در میان اقوام مختلف معمول است مقایسه کنیم ارزش آن برای ما روشنتر می گردد.

در روایات اسلامی تاکید زیادی روی سلام شده تا آنجا که از پیغمبر اکرم (صلی اللّه علیه و آله و سلّم) نقل شده:

من بدء بالکلام قبل السلام فلا تجیبوه: کسی که پیش از سلام آغاز به سخن کند پاسخ او را نگوئید.**اصول کافی ج 2 باب التسلیم.***

و نیز از امام صادق (علیه السلام) نقل شده که خداوند می فرماید:

@@تفسیر نمونه جلد 4 صفحه 45@@@

البخیل من یبخل بالسلام: بخیل کسی است که حتی از سلام کردن بخل ورزد.**اصول کافی ج 2 باب التسلیم.***

و در حدیث دیگری از امام باقر (علیه السلام) میخوانیم:

ان الله عز و جل یحب افشاء السلام:

خداوند افشاء سلام را دوست دارد**اصول کافی ج 2 باب التسلیم.*** منظور از افشای سلام، سلام کردن به افراد مختلف است.

در احادیث، آداب فراوانی درباره سلام وارد شده از جمله اینکه: سلام تنها مخصوص کسانی نیست که انسان با آنها آشنائی خاصی دارد، چنانکه در حدیثی داریم که از پیامبر اکرم (صلی اللّه علیه و آله و سلّم) سوال شد ای العمل خیر!: کدام عمل بهتر است! فرمود:

تطعم الطعام و تقرء السلام علی من عرفت و من لم تعرف:

اطعام طعام کن و سلام به کسانی که می شناسی و نمی شناسی بنما**تفسیر فی ظلال ذیل آیه.*** و نیز در احادیث وارد شده که سواره بر پیاده، و آنها که مرکب گرانقیمت تری دارند به کسانی که مرکب ارزانتر دارند، سلام کنند، و گویا این دستور یک نوع مبارزه با تکبر ناشی از ثروت و موقعیتهای خاص مادی است، و این درست نقطه مقابل چیزی است که امروز دیده می شود که تحیت و سلام را وظیفه افراد پائین تر می دانند و شکلی از استعمار و استعباد و بت پرستی به آن می دهند، و لذا در حالات پیامبر (صلی اللّه علیه و آله و سلّم) می خوانیم که او به همه حتی به کودکان سلام می کرد.

البته این سخن منافات با دستوری که در بعضی از روایات وارد شده که افراد کوچکتر از نظر سن بر بزرگتر سلام کنند ندارد، زیرا این یکنوع ادب و تواضع انسانی است و ارتباطی با مسئله اختلاف طبقاتی و تفاوت در ثروت و

@@تفسیر نمونه جلد 4 صفحه 46@@@

موقعیتهای مادی ندارد.

در پاره ای از روایات دستور داده شده است که به افراد رباخوار، فاسق، منحرف و مانند آنها سلام نکنید و این خود یکنوع مبارزه با فساد است، مگر اینکه سلام کردن به آنها وسیله ای باشد برای آشنائی و دعوت به ترک منکر.

ضمنا باید توجه داشت که منظور از تحیت به احسن آن است که سلام را با عبارات دیگری مانند و رحمة الله و مانند و رحمة الله و برکاته تعقیب کنند.

در تفسیر در المنثور می خوانیم شخصی به پیغمبر اکرم (صلی اللّه علیه و آله و سلّم) عرض کرد السلام علیک پیامبر (صلی اللّه علیه و آله و سلّم) فرمود: السلام علیک و رحمة الله، دیگری عرض کرد السلام علیک و رحمة الله پیامبر (صلی اللّه علیه و آله و سلّم) فرمود و علیک السلام و رحمة الله و برکاته نفر دیگری گفت: السلام علیک و رحمة الله و برکاته پیامبر (صلی اللّه علیه و آله و سلّم) فرمود: و علیک و هنگامی که سوال کرد که چرا جواب مرا کوتاه بیان کردید فرمود: قرآن می گوید: تحیت را به طرز نیکوتری پاسخ گوئید اما تو چیزی باقی نگذاشتی! در حقیقت پیامبر (صلی اللّه علیه و آله و سلّم) در مورد نفر اول و دوم تحیت به نحو احسن گفت اما در مورد شخص سوم به مساوی زیرا جمله علیک مفهومش این است که تمام آنچه گفتی بر تو نیز باشد.**درالمنثور ج 2 صفحه 8.***